ދެ ނިކަގަސް ކަނޑާނުލައި ހޯދޭނެ ހައްލެއް ނެތްތަ؟

ފެރީއަށް އަރަން ދިޔައިރު، ސައިކަލު ޕާކް ކުރާނެ ޖާގައެއް ނުލިބުނެވެ. އެހެންވެ، ފެރީ އެ ކެޓީ އެވެ. ވިލިމާލެ ފެރީ ޓާމިނަލްގައި ދެން އޮތް ފެރީއަށް މަޑުކޮށްލައިގެން ހުރުން ނޫން ގޮތެއް ނެތެވެ.

އިވެމުން ދިޔައީ މާލޭގެ މި ކާރޫބާރޫ މަގުތަކުގެ ހަލަބޮލިކަމުގެ އަޑުތަކެވެ؛ އެއްގަމު އުޅަނދުތަކުގެ ބަރުގޮނު އެޅުމާއި އެތަކެތީގެ ސައިލެންސަރު އެކި ރާގުރާގަށް ގޮވާ ގޮވުންތަކެވެ. ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސައިޓުތަކުން ނުކުންނަ އަޑުތަކާއި މުދާ އުފުލާ ބަރުކުރުމުގެ މަސައްކަތުގެ އަޑުތަކެވެ.

އެ ހުރިހާ އަޑުތަކުން ސަލާމަތްވެ ހިމޭންކަން އިހުސާސްކުރެވުނީ އޭގެ 20 މިނިޓް ފަހުން، ވިލިމާލެއަށް ދެވުނު ހިސާބުންނެވެ. ހިތަށް ލިބުނީ ފަސޭހަކަމެވެ. 

މާލޭގެ މި އަވަށަށް އަހަރެމެން މި އައީ އެންމެ ބޭނުމެއްގަ އެވެ. މިދިޔަ ހަފްތާގެ އާދިއްތަ ދުވަހު މި ރަށުގައި ބޭއްވި ޖަލްސާއެއްގައި އަތް ހިއްލައި، ވޯޓެއް ނެގި އެވެ. އެއީ މި ރަށުގައި ހުރި ގިނަ ދުވަސް ވީ ބޮޑު ދެ ނިކަގަސް ކަނޑާލަން ނުވަތަ ނަގަން ރައީސް މުހައްމަދު މުއިއްޒު ނިންމެވި ނިންމުމާ މެދު ބައްދަލުވުމުގައި ތިބި މީހުންގެ ހިޔާލު ހޯދާށެވެ.

އެ ޖަލްސާގައި އެ ވޯޓު ނެގީ އެއީ ހަގީގަތުގައި ވެސް ވިލިމާލޭގެ ރައްޔިތުން އެދޭ ގޮތްތޯ ބެލުމަށެވެ. އެގޮތަށް ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު ބޭނުންވާ ސަބަބު އޮޅުންފިލުވުމަށެވެ.

ރަށުގެ ހުޅަނގު ފަރާތުގައި އޮތް ހުސް ބިމެއްގައި ހުރި އެއް ނިކަގަހަށް 100 ވަރަކަށް އަހަރު ވެއްޖެ ކަމަށް، ބައެއް މީހުން ބުނެ އެވެ. އެ ގަހުގެ ކުރިމަތީގައި އޮންނަނީ މޫދެވެ. ގަހަށް ވުރެ އެއްގަމުގައި މީހުން ދިރިއުޅޭ ތިން ގެއެއް ހުރެ އެވެ.

ކަނޑާލަން ނިންމި ދެވަނަ ގަސް ހުންނަނީ ފުރަތަމަ ގަސް ހުރި ހިސާބުން ހަތަރު ވަރަކަށް މިނިޓުން ހިނގާލައިފައި ދެވޭ ޕާކެއް ތެރޭގަ އެވެ. ރަށު މީހުން ބުނާ ގޮތުން އެ ގަހަށް 40-50ވަރަަކަށް އަހަރު ވެދާނެ އެވެ. އެ ނިކަގަހާ އިންވެގެން މީހުން ދިރުއުޅޭ އެއްވެސް ގެެއެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް ނިކަގަސް ހުރި ޕާކުގެ އުތުރަށް އޮންނަ ގޯޅިތެރޭ ޓޭކްއަވޭ ކެފޭއަކާއި މީހުން އުޅޭ އަށެއްކަ ގެ ހުރެ އެވެ.  ޕާކުގެ ދެކުނަށް އޮންނަނީ ހުސް ބިމަކާ އެކު މޫދެވެ.

އުމުރުން 70 އަހަރުގެ ފާތުމަތު އަލީއަކީ، 1993ގައި ވިލިމާލޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އާބާދުވީ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެކެކެވެ. ފާތުމަތުގެ 'ބިންފެހިގެ' ހުންނަނީ، އެ ޕާކް ކުރިމަތީގަ އެވެ. އޭނާ ބޭނުންވަނީ އެ ގަސް އެތަނުން ނަގާށެވެ. 

އެގޮތަށް ބޭނުންވާ ސަބަބުތަކެއް ވެސް އެބަ ހުއްޓެވެ. އެ ނިކަގަހުގެ މޫތަކުން ގޭގެ ފާހާނާތަަކާއި ހޮޅިތައް ބެދެނީ އެވެ. ފެން ދައުރުވުން ވެސް ހުއްޓެނީ އެވެ. އެހެންވެ ކޮންމެ ތިން މަހަކުން ސާފުކުރަން ޖެހި، އަތުން ބޮޑު ހަރަދެއް ދެ އެވެ. 

"މޫތައް ހަމަ ފާހާނާ ތެރެއިން އަރަނީ. މިހާރު ވެސް އެބަހުރި އަރާފައި. އެންމެ ފަހުން ވެސް ސާފުކުރިތާ އަދި ނުވާނެ ދެ މަސް. ކޮންމެ ފަހަރަކު މި ޖެހެނީ ބަޔަކަށް 7،000 ރުފިޔާ ދީގެން މީހަކު ލައްވައި ސާފުކުރަން،" ފާތުމަތު ބުންޏެވެ.

"އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވަނީ މިކަމަށް ހައްލެއް. އެ ގަހުގެ ބަދަލުގައި އެހެން ގަހެއް އިންދައި ވެސް ދީފާނަން. އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވަނީ ހަމަ އެތަނުން އެ ގަސް ނަގަން،" އޭނާ ބުންޏެވެ.

ފާތުމަތު ބުނި ގޮތުގައި އެއީ އޭނާގެ އެކަނި އެދުމެއް ނޫނެވެ. އެ ގޯޅި ތެރޭގައި ދިރިއުޅޭ އެންމެންނަށް ވެސް އެ މޫތަކުގެ އުނދަގޫ ފޯރާ ކަމަށް ބުންޏެެވެ.

އަވައްޓެރިންގެ ވާހަކަތަކުން އެނގުނު ގޮތުގައި ނިކަގަހުގެ މޫތަކުގެ އުދަނގޫ އެންމެ ބޮޑަށް ޖެހެނީ ބިންފެހި ގެއާ އެކު އެ ގޯޅި ތެރޭގައި ހުންނަ ތިން ގެއަކަށެވެ. ދެން ހުރި ގެތަކަށް ވެސް އެ މޫތަކުގެ ސަބަބުން އުނދަގޫތައް ކުރިމަތިވާ ކަމަށް ވެސް ބައެއް އަވައްޓެރިން ބުނެ އެވެ.

އެ ދެ ނިކަގަހުގެ މޫތަކުން ބައެއް ގެތަކަށް ގެއްލުންވާކަމަށް އަހަރެމެންނާ ވާހަކަ ދެއްކި އެންމެން ވެސް އެއްބަސްވެ އެވެ. އެހެންކަމުން ރައްޔިތުންގެ އެ ތަސައްލީއަށް ހައްލެއް ހޯދަައިދޭން ޖެހޭނެ ކަމަށް ވެސް ގަބޫލުކުރެ އެވެ. ނަމަވެސް ދެބަސްވެވެނީ، އެހާ ގިނަ ދުވަސް ވީ ނިކަގަހެއް ކަަނޑާލަން އުޅުމާއި ރައީސް މުއިއްޒު އެކަން ކުރައްވަން އުޅުއްވާ ގޮތާ މެދުގަ އެވެ.

ވޯޓ ުނެގި ޖަލްސާއަށް ދިޔަ ބައެއް މީހުންނަކީ މި ރަށުގައި އުޅޭ ބައެއް ވެސް ނޫން ވާހަކަ ދެއްކި ގިނަ މީހުން ބުންޏެވެ. އެހެންވެ އެގޮތަށް އަތް އުފުލައިގެން ނަގާ ވޯޓަކުން އަސްލު ވިލިމާލޭގެ މީހުން ބޭނުންވާ ގޮތް ނޭނގޭނެ ކަމަށް ވެސް އެމީހުން ބުންޏެވެ.

"އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވެސް ބައިވެރިއެއް ނުވެވުނު އެ ބައްދަލުވުމުގައި. އެއީ ދަރިފުޅު ވެސް ނިދާ ވަގުތު ކަމުން އެހާ ކޮންވީނިއަންޓް ގަޑިއަކަށް ނުވި،" މާލޭގައި ހުރި ގެ ހަދަންވެެގެން ކުރު މުއްދަތަކަށް ވިލިމާލެއަށް ބަދަލުވި ގޮތަށް މި ރަށަށް ހިތް ދޫވެގެން އާއިލާއާ އެކު ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ނުޒްރަތު ނަޖީބު (ކަމަ) ބުންޏެވެ.

ނުޒްރަތެކޭ އެއްގޮތަށް ވިލިމާލޭގައި އުޅޭ ގިނަ މީހުންގެ ހިތުގައި ގުދުރަތީ ރީތި ކަމަށް ވަރަށް ބޮޑު ލޯތްބެއް އޮވެ އެވެ. މާލޭގެ ހަލަބޮލި މާހައުލުގައި ނޫޅެ، ތިމާ އާއި ތިމާގެ އާއިލާގެ ނަފްސާނީ އަދި ސިއްހީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އެ ވެށި އެ މީހުންނަށް އެހާމެ މުހިންމެވެ. އެއް ގަހުން އަނެއް ގަހުން އަރައި، ކުޑައިިރު އުޅުނު ރަށްފުށު ދިރިއުޅުން، ޅަދަރިންނަށް ހޯދައިދޭން ބޭނުންވާ މީހުންނާ ވެސް ދިމާވެ އެވެ. އެހެންކަމުން އެފަދަ މީހުންނަށް ރައީސް މުއިއްޒުގެ ނިންމެވުން ހިތަށް ކުޅަދާނައެއް ނުވި އެވެ.

"ފުދޭ ވަރަކަށް ދުވަސް ވެފައި ހުރި ގަސްތައް މިއީ. ރިޕްލޭސް ކުރެވޭ ކަހަލަ އެއްޗެއް ނޫން މިއީ. އެހެން ހުރިހާ އޮޕްޝަންތަކެއް ބަލާފައި، އެންމެ ފަހު އޮޕްޝަނަކަށް ވާން ޖެހޭނީ ގަސް ކެނޑުން،" ނުޒްރަތު ބުންޏެވެ.

މީގެ ކުރިން ވިލިމާލޭގައި ގަސްތައް ކަނޑެމުގެ ކަންކަން ގޮސްފައި ހުރި ގޮތަށް ބަލާއިރު، ދެ ނިކަގަހަށް ވުރެ ގިނަ ގަސްތައް ނަގުމުގެ ބިރު ވެސް ބައެއް މީހުންގެ އެބަ އޮތެވެ.

"ސިޓީ ކައުންސިލުން ވެސް އެއް ގަސް ކަނޑާލަން ކިޔާފައި، އެއް ގަސް ކަނޑާތަނެއް ނުފެނޭ. އޮޅިގެން އޮންނަނީ 10 ވަރަކަށް ގަސް ކެނޑިފައި. އެއީ އެންމެ ފަހުން ވެސް ކަންވީ ގޮތް. މިހެން ކޮންމެ ފަހަރަކު ގަސް ކަނޑާލާ ނަމަ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރިންނަށް އެހާ ދުވަސްވީ ގަސްތައް ނުފެނިދާނެ،" ހަވީރު ވަގުތު ދަރިފުޅާ އެކު ބީޗް ސަރަހައްދުގައި ކުޅެން ގޮސް ހުރި ރާއީ މުނައްވަރު ބުންޏެވެ.

ރާއީ ވިލިމާލޭގައި ދިރިއުޅެމުން އަންނަތާ މިހާރު ފަސް ވަރަކަށް އަހަރު ވެއްޖެ އެވެ. އޭނާ ވެސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ހައްލަކީ، ގަސް ކެނޑުމެއް ނޫނެވެ.

"އެއީ ވަރަށް ދެރަވަރު ނިންމުމެއް. ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އެކަން ކޮށްގެން ނުވާނެ. ގަހެއް މި ހެދެނީ، 50 އަހަރުން، 60 އަހަރުން. އެ ގަސް ކަނޑާލަން މި ނަގަނީ 10 ވަރަކަށް މިނެޓު،" މިދިއަ 16 އަހަރު ވިލިމާލޭގައި ދިރިއުޅެމުން އަންނަ އަަހުމަދު ރިޔާޒު ބުންޏެވެ.

"ގޯތި މޫވްކޮށްލާފައި ވެސް މުސްތަގުބަލަށް މާ ރަނގަޅު ވާނެ. ގަސް ކެނޑުމެއް ނޫން ހައްލަކީ. ގަސް ކެނޑިޔަސް އެތަނުން ގަސް ފަޅާނެ، މޫ ވެސް ދުވާނެ." 

ނިކަގަހުގެ އުނދަގުލާ ހެދި ބައެއް މީހުންނަށް ނޫޅެވޭ ހިސާބަށް ދިޔުމުން އެކަމަށް ހައްލެއް ހޯދަައިދޭން ވެސް ޖެހޭނެ އެވެ. ނަމަވެސް ގަސް ކަނޑާނުލާ އެކަން ކުރެވޭނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ގަސް ކަނޑާނުލާ ނުވަތަ ގަސް އެތަނުން ނުނަގާ، މޫތަކުގެ އުނދަގުލުން އެ އާއިލާތައް ސަލާމަތް ކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ ތިމާވެއްޓަށް ލޯބި ކުރާ އަދި އެ ގަސްތައް އެތަނުން ނެގުމާ ދެކޮޅުހަދާ މީހުން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެއީ ކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ.

ތިމާވެށީގެ ހިމާޔަތުގައި ވަކާލާތު ކުރާ، ވިލިމާލޭގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ، 'ސޭވް ދަ ބީޗް މޯލްޑިވްސް'ގެ ފައުންޑަރު ހަސަން އަހްމަދު (ބޭބެ) ވިދާޅުވީ ކަނޑާލަން އުޅެނީ ހިމާޔަތްކޮށްފައިވާ ދެ ގަސް ކަމަށެވެ. 

"މުޅި ވިލިނގިލި ރެޕްރެޒެންޓް ކުރާ ވަރުގެ ގަހެއްގެ ވާހަކަ މި ދައްކަނީ. އެންމެ ގިނަ ދުވަސް ވީ ގަހަކީ، ރަށުގެ އެހެން ހުރިހާ ގަސްތަކަށް ހެލްޕްކޮށްދޭ ގަހެއް. ވަރަށް މީނިންފުލް ގަހެއް އަސްލު. ވަރަށް ގިނަ ދުވަހު ހިމާޔަތް ކުރެވިފައި ހުރި ދެ ގަސް މިއީ. މިދިޔަ ހުރިހާ ދުވަހު ނުކެނޑި މިހިރީ ސަބަބަކަށްޓަކައި،" ހަސަން ވިދާޅުވި އެވެ.

އޭނާ ދެއްވި ހިޔާލަކީ:

ދެ ނިކަގަސް ކަނޑާލަން، ނުވަތަ ނަގަން ސަރުކާރުން ނިންމުމުން ކުރިމަތިވި ފާޑުކިއުންތަކާ އެކު ރައީސް މުއިއްޒު ވަނީ ބަދަލުގައި 300 ގަސް ވިލިމާލޭގައި އިންދާނެ ކަމަށް ވައުދުވެވަޑައިގެންފަ އެވެ. އެހެންވެ މި ރަށުގައި އިތުރު 200 ގަހާ އެކު 500 ގަސް އިންދުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއް ވެސް ވަނީ ފަށައިފަ އެވެ. 

ނަމަވެސް ހަސަން އާއި އެ ގަސްތައް ކަނޑަން ދެކޮޅުހަދާ މީހުންގެ އުންމީދަކީ އެ ދެ ގަހުގެ ހިމާޔަތުގައި ހައްލެއް ހޯދައިދިނުމެވެ. އިތުރު ގަސްތަކެއް ވިލިމާލޭގައި އިންދުމަކީ، ދުވަސް ވީ ދެ ގަސް ކަނޑާލަން ނުވަތަ ނަގަން އޮތް ހުއްޖަތެއް ކަމަށް އެމީހުން ގަބޫލެއް ނުކުރެ އެވެ. އެ ދެ ގަސް ހިމާޔަތްކުރަން ބޮޑު ހަރަދެއް ކުރަން ޖެހުނަސް، އެއީ މުސްތަގުބަލަށް ވަރަށް މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް އެމީހުން ދެކެ އެވެ.