ޑޮލަރު 20ރ.އަށް އެރުން؛ މި ބޮނީ ދަރަނީގެ ހިތި ބޭސް

އިއްޔެ މި ވަނީ ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރެއްގެ އަގު 20ރ.އަށް އަރާ ނިމިފަ އެވެ. މިއީ މި ފަހުގެ ތާރީހެއްގައި ޑޮލަރުގެ އަގު މިހާ ބޮޑަށް މައްޗަށް އެރި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. މިއީ ވިޔަފާރިތަކާއި އާންމުންނަށް ވެސް ކަންބޮޑުވުމެކެވެ. މީގެ ދައްޗާއި ތުރާ އެތައް ގޮތަކަށް ކުރިމަތިވާނެ އެވެ. 

އެކަމަކު މިއީ އިއްޔެއަކު މިއަދަކުން ކުރިމަތިވީ ހާލަތެއް ނޫނެވެ. ގިނަ ކަންތައްތަކެއް އެއްފަހަރާ މަސްހުނިވެ ކުރިމަތިވީ ހާލަތެކެވެ. އަގު އެ ހިސާބަށް އެރުމަށް ކުރިމަތިވި ސަބަބުތަކަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ 

ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ވެސް ޖޫންއިން އޮގަސްޓަށް ރާއްޖެއަށް ޓޫރިސްޓުން އަންނަވަރު ދަށަށް ދެ އެވެ. ޓޫރިޒަމްގެ އެ ދަަށް ސީޒަނާ އެކު އިގްތިސާދުގައި ޑޮލަރު ދައުރުވާ ވަރު މަދުވެ، ޑޮލަރު އަގު މައްޗަށް ޖެހިލަ އެވެ. އެއީ އާންމު ކަމެކެވެ.

އެއްޗެއް ބާޒާރުގައި މަދުވުމުން އޭގެ އަގު އުފުލުމަކީ އިގްތިސާދީ އާދަ އެވެ. 

ނަމަވެސް މި އަހަރު ރެކޯޑް އަދަދަކަށް ޑޮލަރުގެ އަގު މި އުފުލުނީ ރިސޯޓުތަކާއި ޑޮލަރުން އާމްދަނީ ލިބޭ އެހެން ވިޔަފާރިތަކުން ލިބޭ ޑޮލަރުގެ ވަކި މިންވަރެއް ރާއްޖޭގެ ބޭންކުތަކަށް މާރުކުރަން މަޖުބޫރުވާ ސިޔާސަތާ އެކު ޑޮލަރު ދައުރުވާ ވަރު މަދުވެފައި ވަނިކޮށް އިތުރަށް އެ އަދަދު މަދުވާނޭ ފަދަ ހާލަތެއް މެދުވެރިވުމުންނެވެ.

ޑޮލަރު މާރުކުރުމުގެ ބާޒާރު ހަމައަކަށް އަޅުވަން އެޅި އެ ފިޔަވަޅުގެ ސަބަބުން އިގްތިސާދު ބަރޯސާވެފައިވާ ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރު ދައުރުވާ މިންވަރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުވެފަ އެވެ. އަދި ގިނަ ރިސޯޓުތަކުން މުސާރަ އާއި ސާވިސް ޗާޖް ޑޮލަރުން ދިނުން ހުއްޓާލުމާ އެކު ދައުރުވާ ފައިސާގެ ތެރެއަށް ނުކުންނަ ޑޮލަރު ވެސް ވަނީ މަދުވެފަ އެވެ. 

ކަޅު ބާޒާރުގައި ޑޮލަރު ދައުރުވާ ވަރު މަދުވި ނަމަވެސް، ޑޮލަރަށް އޮތް ޑިމާންޑް އެއްވެސް ވަރަކަށް ކުޑައެއް ނުވެ އެވެ. މި މަސް ތެރޭ އެ ޑިމާންޑް އިތުރަށް ބޮޑުވާނޭ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.

ސްކޫލް ޗުއްޓީ އާއި 26 ޖުލައި ނުވަތަ މިނިވަން ދުވަހުގެ ޗުއްޓީ ބޯމަތިވަމުން އަންނައިރު ގިނަ ދިވެހިން ބޭރަށް ދަތުރުކުރާނެ އެވެ. އެހެންވުމުން ޑޮލަރު ބޭނުންވާ ވަރު ގިނަވާނެ އެވެ. ޑޮލަރު ދައުރުވާ ވަރު ގިނަ ނުވެ ޑޮލަރު ފަހާ ދުވަން ޖެހޭ ސަބަބުތައް ގިނަވުމަކީ ޑޮލަރުގެ މަގުމަތީ އަގު 20ރ.އަށް މި ދުވަސްވަރު އެރުމުގެ އެއް ސަބަބެވެ. 

ރިސޯޓްތަކަށް ލިބޭ ޑޮލަރުގެ ވަކި މިންވަރެއް ބޭންކުތަކަށް މާރުކުރިއަސް އެ ޑޮލަރު ބޭންކުތަކުން ވިޔަފާރިތަކަށް ނުދެވޭ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އެހެން ލިބޭ ޑޮލަރުގެ %90އަށް ވުރެ ބޮޑު ބައެއް މަރުކަޒީ ބޭންކް، އެމްއެމްއޭއަށް ނެގުމެވެ. އެއީ ދައުލަތުގެ ކަންކަމަށް އެ ފައިސާ ބޭނުންކުރަން ޖެހުމެވެ.

އެންމެ ފަހުގެ އާމްދަނީ އާއި ހަރަދުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު ވެސް ދަރަނި އަދާކުރަން ކުރި ހަރަދު ވަނީ ވޭތުވެދިޔަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު %180 އިތުރުވެފަ އެވެ. އެ އަދަދު 1 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 3 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރައިފި އެވެ. ޔަގީނުން ވެސް މީގެ ބޮޑު ބަޔަކީ ބޭރު ދަރަނި ދައްކަން ހަރަދުވާނޭ އަދަދެވެ. 

އެއާ އެކު ބޭންކުތަކުން އެމްއެމްއޭގެ ރިޒާވަށް ލާ ޑޮލަރުގެ ބޮޑު އަދަދެއް ދަރަނި ދައްކަން ރާއްޖެއިން ބޭރުވެ އެވެ. އާންމު ބާޒާރަށް ނެރެވޭ ޑޮލަރުގެ އަދަދު މަދުވެ އެވެ.

ޑޮލަރު މާރުކުރަން މަޖުބޫރުކުރި ސިޔާސަތުގެ ސަބަބުން، ވަރަށް ޝައުގުވެރި އެހެން ބަދަލެއް އިގްތިސާދުގައި ވަނީ އުފަންވެފަ އެވެ. ޓޫރިޒަމް ދާއިރާގެ ވިޔަފާރިތަކުން ޑޮލަރު މާރުކުރަން މަޖުބޫރުވުމާ އެކު އެ ކުންފުނިތަކުގައި ހުރި ރުފިޔާ ވަރަށް ގިނަވެއްޖެ އެވެ.

ކުންފުންޏެއްގެ ބޭފުޅަކު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ބޭންކަށް ޑޮލަރު މާރުކޮށްގެން 50 މިލިއަން ރުފިޔާ މިދިޔަ ހަތް މަސް ތެރޭގައި އެ ކުންފުނީގައި އެބަ ހުއްޓެވެ. އެހެންވެ އެ ފައިސާ އިންވެސްޓް ކުރާނޭ ގޮތްތަކެއް ބޭންކުތަކާ ގުޅިގެން ހޯދޭތޯ އަންނަނީ ބަލަމުންނެވެ. މީގެ ކުރިން ނަމަ، ޑޮލަރުން ފައިސާ ބޭރަށް ގެންގޮސް ބޭރުގައި އިންވެސްޓްކުރެވެ އެވެ. 

ރުފިޔާ ގިނަވުމާ އެކު ބައެއް ކުންފުނިތަކުން އެ ފައިސާ ރާއްޖޭގެ އެތެރޭގައި އާ ވިޔަފާރިތަކަށް އިންވެސްޓްކުރަން ބޭނުންވެ އެވެ. އާ ދިމާތަކަށް ވިޔަފާރި ފުޅާކުރަން މަސައްކަތް ފަށާފައި ވެސް ވެ އެވެ.

ރާއްޖޭގައި އާ ވިޔަފާރިއެއް ފެށި ނަމަވެސް، ސާމާނާއި އެކަމަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް ޖެހެނީ ރާއްޖެއިން ބޭރުން އެތެރެކުރާށެވެ. އެއީ ޑޮލަރު ބޭނުންވާނެ ކަމެވެ. އެއާ އެކު، މިއީ ވެސް ޑޮލަރަށް އޮންނަ ޑިމާންޑު މަތިވާ ސަބަބަކަށް ވަނީ ވެފަ އެވެ. 

ފެންނަ ފެނުމަށް އެމްއެމްއޭއިން ވަނީ މި ހާލަތް އަންނާނޭ ކަމަށް ލަފާކޮށް ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅައިފަ އެވެ. ސުވާލަކީ އެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ރާހަތެއް އިގްތިސާދަށް ކުރަނީ ކިހާ މިންވަރަކަށް ހެއްޔެވެ؟ 

އެމްއެމްއޭއިން މިހާރު ބޭންކުތަކަށް ވަންނަ ޑޮލަރުގެ ބޮޑު ބައެއް ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ބީއެމްއެލް މެދުވެރިކޮށް ވިޔަފާރިތަކަށް ފޯރުކޮށްދޭން މި ފަހުން މަސައްކަތް ފެށި އެވެ. ވިޔަފާރިތަކުން ބޭރަށް ދައްކާ ފައިސާ ނުވަތަ ޓީޓީތަކަށް ޑޮލަރު ދޭ އަދަދު ބީއެމްއެލްއިން ބޮޑުކުރި އެވެ. ބޭނުމަކީ، ކަޅު ބާޒާރަށް ވިޔަފާރިތަކުން ބަރޯސާވާ މިންވަރު ކުޑަކޮށް އެ ބާޒާރަށް އޮންނަ ޑިމާންޑް ތިރިކުރުމެވެ.

ނަމަވެސް ވިޔަފާރިވެރިންގެ ބޭނުންތަކަށް އެންމެ ބޭންކެއް މެދުވެރިކޮށް ޑޮލަރު ފޯރުކޮށް ދިނުމުން ނަތީޖާ ހާސިލްކުރަން އުނދަގޫވެ އެވެ. އެއަށް ވުރެ ވިޔަފާރިތަކުން ބޭނުންވާ ޑޮލަރުގެ މިންވަރު އިތުރެވެ. އެހެންވެ ވިޔަފާރިތަކުން އަދިވެސް ޑޮލަރު ހޯދަން ކަޅު ބާޒާރަށް ދާން ޖެހޭ ވަރު ނިސްބަތުން ބޮޑެވެ.

ޑެބިޓް ކާޑްތަކުން ބޭރުގެ ހޭދަކުރަން ދީފައިވާ ލިމިޓް 500 ޑޮލަރަށް އިތުރުކުރުމަކީ ވެސް މީގެ ތެރެއިން އެޅި އަނެއް ފިޔަވަޅެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކަޅު ބާޒާރުން ޑޮލަރުން ހޯދަން ނުޖެހި ދަތުރުވެރިންނަށް ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް އެހީތެރިވެދޭނެ އެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ބޮޑު މައްސަލައަށް ލިބޭ ފަރުވާއަކަށް ނުވެދާނެ އެވެ. 

ޑޮލަރު މާރުކުރުން ހަރުކަށިކޮށް ސިޔާސަތުތަކަށް ގެންނަ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކުގެ ފުރަގަހުގައި ވަރަށް ބޮޑު ސަބަބެއް ފޮރުވިފައި އެބަ އޮތެވެ.

ސަރުކާރުން އިގްތިސާދުގެ ދުވެލި މަޑުޖައްސާލަނީ އެވެ. އިގްތިސާދީ ދުވެލީގައި ގަސްތުގައި ބުރަކި ޖައްސަނީ އެވެ.

އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް ނުވަތަ ޕީއެސްއައިޕީގެ ހަރަދުތައް ކުޑަކޮށް، ކޮންޓްރެކްޓަރުންނަށް ފައިސާ ދޫކުރުން ލަސްކުރުން ފަދަ ފިޔަވަޅުތައް ސަރުކާރުން އަޅާފައިވެ އެވެ. ބޭނުމަކީ ސަރުކާރުގެ ހަރަދުތަކުގެ ސަބަބުން ދައުރުވާ ފައިސާގެ ތެރެއަށް ނުކުންނަ ރުފިޔާ ނުވަތަ އިގްތިސާދުގައި ރުފިޔާ ދައުރުވާ ވަރު ކުޑަކުރުމެވެ.

މިކަން ކުރަނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ ކުރު ޖަވާބަކީ، ކޮންމެ ޑޮލަރެއް ރައްކާކުރުމެވެ. މިއީ މޭ 2026ގައި އަދާކުރަންޖެ ހޭ 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކް ދައްކަން ސަރުކާރުން ވަމުން އަންނަ ތައްޔާރީ އެވެ. އެއް ފަހަރާ ދައްކަން ޖެހޭ އެ ފައިސާ ދައްކާ ހަލާސްކުރުމަކީ މާލީ ގޮތުން ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވާނޭ އެންމެ ބޮޑު އިމްތިހާނެވެ.

އިގްތިސާދު ހައިބަނޭޝަނަކަށް ގެންދިޔުމުގެ ނުރައްކާތައް ބޮޑުވާނެ އެވެ. ރިޒާވަށް ޑޮލަރު އިތުރު ކުރެވުނު ނަމަވެސް، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކާއި އިގްތިސާދުގެ ކުރިއެރުން ހުއްޓުމުން ވަޒީފާގެ ބާޒާރާއި އިގްތިސާދުގެ ކުރިއެރުމަށް ދިގު މުއްދަތުގައި ވަރަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރާނެ އެވެ.

ސެޕްޓެމްބަރުގައި ޓޫރިސްޓް ސީޒަން ފެށުމާ އެކު ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ލުޔެއް ޑޮލަރުގެ އަގަށް ލިބިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް ޑޮލަރު މާރުކުރުމުގެ ބާޒާރާ ގުޅުން ބަދަހި ރިސޯޓް ވެރިންގެ ޖަމިއްޔާ، މަޓީން ހިސާބުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ޑޮލަރުގެ ރޭޓް 21ރ. މައްޗަށް ދިއުން އެކަށީގެންވެ އެވެ. 

މިއީ ސަމާސާކޮށް ނެގޭނޭ އަދަދެއް ނޫނެވެ. އެހެންވެ ކަޅު ބާޒާރުގައި މިވަގުތު 20ރ. ގައި ހުރި ރޭޓް 21ރ.އާ ހަމައަށް އެރުން ވެސް އެކަށީގެންވެ އެވެ.

ރާއްޖެއަށް ކުރަން ޖެހިފައި މި އޮތް އުނދަގޫ ދަތުރު ގުޅިފައި މި އޮތީ އެކި ސަރުކާރުތަކުން ކުރަމުން ދާ ބޮޑެތި ހަރަދުތަކާ އެވެ. ދަރަނިތަކާ އެވެ. އޭގެ ހިތި ބޭސް މި ދަނީ ބޮމުންނެވެ.