ދޫނިތައް މަދުވެ ކަނޑުމައްޗަށް ހިމޭންކަން

އަލީ ހުސެއިން މަސްވެރިކަން ކުރާތާ 40 އަހަރުވީ އެވެ. މަސް އައިން ހޯދާކަށް އޭނާ ރާޑަރެއް ބޭނުމެއް ނުކުރެ އެވެ. އޭނާ ބެލީ އޮޔާއި ވަޔަށެވެ. ދެން މާދުރުން ހޯރަ އަޅަމުން، ކަނޑުގެ ސަތަހައަށް ތުން ހަރަމުން އަންނަ އައިންމަތީ ދޫނިތަކަށެވެ.

"އެ ދޫނިތައް އެއީ އަހަރުމެންގެ ރާޑަރު. އެ އެއްޗެހި ބުނެދޭނެ މަސް އުޅޭތަން،" އުދަރެހާ ދިމާލަށް އިޝާރާތްކޮށްލައި، ލޯ ހަނިކޮށްލަމުން އަލީ ބުނެލި އެވެ.

"ވައްލަ އާއި ކިރުދޫންޏާއި ގާދޫނި އުޅޭނެ ކުދި މަސްތައް ކާން އެނބުރިއެނބުރި. އެ ދޫނިތައް ފެނުނީމަ އަހަރުމެންނަށް އެނގޭނެ މަސް އައިން ދެން މި އަތުޖެހުނީކަން"

އެކަމަކު މިހާރު އަލީއަށް އުޑުމަތިން ފެންނަނީ ހުސްކަމެވެ. އިރެއްގައި އެންމެ ރަނގަޅު މަސްވެރިކަމަކަށް އެހީތެރިވި އައިންމަތީ ދޫނިތައް މިހާރު އޭނާއަށް ފެންނަނީ މަދުންނެވެ. އެ މަސްވެރިޔާގެ ބަހުން ނަމަ ދޫނިތައް މަދުވެ، ގެއްލި ކަނޑުމައްޗަށް ހިމޭންކަން ވެރިވެއްޖެ އެވެ.

މިއީ ހަމައެކަނި އަލީ ހުސެއިންގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގެ އެތަކެއް މަސްވެރިންގެ އުދާހެކެވެ. ރާއްޖޭގައި އާލާވާ ދޫންޏާއި ހިޖުރަކުރާ ދޫނީގެ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން ސަރުކާރުން ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ނެރުނު ރިޕޯޓުގައި ވެސް އޮތީ ހަމަ މި ވާހަކަ އެވެ.

މަސްވެރިންނާއި ކަމާ ގުޅޭ މާހިރުން ހިމެނޭ ގޮތަށް 37 މީހެއްގެ އަތުން މައުލޫމާތު ހޯދައިގެން ތައްޔާރު ކުރި އެ އެ ދިރާސާ ރިޕޯޓުގައި ބުނިގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ އެކި ހިސާބުތަކުން އައިންމަތީ ދޫނި ފެންނަ މިންވަރު މިހާރު ވަރަށް މަދުވެއްޖެ އެވެ. އެ ދޫނިތަކުގެ އާބާދީ ވެސް ދަށްވެއްޖެ އެވެ. ކުރިން ރާއްޖޭގައި ބިސް އަޅާ އާލާވާ ދޫނިތައް، ވަކި މޫސުމަކަށް ހިޖުރަކުރާ ދޫނިތަކަކަށް ވެއްޖެ އެވެ.

ރާއްޖެއަކީ އޮންނަ މާހައުލުގެ ގޮތުންނާއި މޫސުމުގެ ގޮތުން، ގިނަ ބާވަތްތަކެއްގެ ދޫނި ދިރިއުޅެން އެންމެ ކަމުދާ ތަނެވެ. އެގޮތުން ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި:

ދޫނިތައް މަދުވީ ކީއްވެ؟

އެންވަރަމެންޓް ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އީޕީއޭ) އިން ތައްޔާރު ކުރި މި ރިޕޯޓުގައި، އައިންމަތީ 29 ދޫންޏެއްގެ މައުލޫމާތު ހިމަނާފައި ވެ އެވެ. އޭގެތެރެއިން ގިނަ ދޫންޏަކީ ކުރިން ރާއްޖޭގައި އާލާވާ، އަދި މާކަނޑުން ގިނަ އަދަދަކަށް ފެންނަ ދޫންޏެވެ. އެކަމަކު ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުން މިހާރު ރާއްޖޭގައި އާލާ ވަނީ ވަރަށް މަދު ދޫންޏެކެވެ. ކުރިން 'ދިވެހި' ދޫންޏެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވުނަސް، މިހާރު އެ ދޫނިވެފައި އޮންނަނީ ބޭރުން އަންނަ މޫސުމީ މެހެމާނެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.

އޭގެ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ މިވީ ދުވަސްތަކުގައި ރާއްޖެއަށް އައި 'ތަރައްގީ' އެވެ. ފަޅުކޮނުމާއި ބިން ހިއްކުމެވެ. ގަސްކެނޑުމާއި ދޫނި ނިދަން އަރާ ފަޅުރަށްތައް ރިސޯޓުގެ ގޮތުގައި ތަރައްގީކުރުމެވެ. ހުހަށް އޮންނަ ފިނޮޅުތައް ވެސް ޓޫރިސްޓުން ހިތްރުއްސުމަށް ބޭނުން ކުރުން ވެސް އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެ އެވެ.

އުމުރުން މިހާރު 60 އަހަރާ ގާތްކުރާ، ނައީމާ އިބްރާހިމް ބުނިގޮތުގައި އޭނާ ނިސްބަތްވާ އަރި އަތޮޅުގެ ރަށާ ކައިރީގައި ފަޅުރަށަކީ ދޫނި ނިދަން އަރާ، އެސޮރުމެންގެ ހިޔާވައްސެވެ. އިރުއޮއްސެން ކައިރިވެ، ދިޔަވަރު ފޫދެން ޖެހުމާއެކު، އެއް އަޑަކަށް ގޮވަމުން އައިސް، އެތައް ހާސް ދޫނިތަކެއް ރަށަށް ތިރިކޮށްލަ އެވެ. ރަށުގެ އެއްގަމުގައި ހުންނަ މިދިލި ގަހާއި ހޭޅިފަށުގައި ހުންނަ މަގޫ ގަހާއި ކުރެދި ގަސް ކަޅުކޮށްލާފައި އޮންނަނީ ދޫނިތަކުންނެވެ. އެކަމަކު މުއްސަނދި އިންވެސްޓަރެއްގެ ލޮލުގައި އެ ރަށް އަޅައިގަނެ، ރިސޯޓަކަށް ބަދަލުވީ އެވެ.

އެހާ ހަމައިން ނިމުނީއެއް ނޫނެވެ. އެ ރަށާ ކައިރީގައި އޮންނަ ފިނޮޅު ވެސް ރިސޯޓަށް އަންނަ ޓޫރިސްޓުންގެ ހިތްހަމަ ޖެހުމަށް ބޭނުންކޮށްލީ އެވެ. އެއީ، ގިނަ އަދަދެއްގެ އައިންމަތީ ދޫނި ބިސް އަޅާ، ދޫނިތައް ބޮޑެތި ވަމުން އައި މަންޒިލެކެވެ.

"ހަމަ ސަހާދެއް މި ބުނީ އެއީ ހާދަހާ ހިތްގައިމު މަންޒަރެކޭ. ފިނޮޅުގެ ފަސްގަނޑު މަތީގައި، ފައިވެސް ނޭޅޭ ވަރަށް އޮންނާނެ ހާލި ހަދާފައި. ކުދި ދޫނިތައް ހިނގައިދާނެތީ، މައިދޫނި ހުންނާނެ ހާލިގެ ވަށައިގެން ފަސްގަނޑަށް ތުން ހަރައި ފާހަގަ ޖަހާފައި. މާދުރަށް އިވޭނެ ކުދި ދޫނިތައް ގޮވާ އަޑު." ނައީމާ ބުންޏެވެ.

އެކަމަކު މިހާރު އެއީ މާޒީ އެވެ. ރިސޯޓު ގެއްލުނު ގޮތަށް ފިނޮޅުގެ އެ ގުދުރަތީ ހިތްގައިމުކަން ވެސް އެ މީހުންނަށް ގެއްލުނީ އެވެ. މިހާރު ރަށާ ކައިރިން ވެސް ދުރުން ވެސް އެ ދޫނިތަކުގެ ހިލަމެއް ނުވެ އެވެ.

ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ 29 ދޫނި މަދުވެ ނޫނީ ގެއްލުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި، ތަރައްގީގެ ކޮންމެވެސް މަޝްރޫއެއް ހިމެނެ އެވެ. ދެން އެންމެ ގިނައީ ވިޔަފާރީގެ ބޭނުމަށް ދޫނި ހިފައި، ބިސް ނަގައިގެން ވިއްކުމެވެ.

ދެން މި ލިސްޓުކޮށްލަނީ، ރިޕޯޓުގައި ހިމަނާފައިވާ ކުރިން ރާއްޖެއިން ގިނަ އަދަދަކަށް ފެންނަ އަދި ރާއްޖޭގައި އާލާވާ، އެކަމަކު މިހާރު ބީރައްޓެއްސަކަށް ވެފައިވާ ބައެއް ދޫނީގެ މައުލޫމާތެވެ.

ކިރުދޫނި

ވައްލަ

ބޮޑުގާދޫނި

ދަނޑިފުޅު ދޫނި

ތޭރަވާ

މަސްވެރިކަމަށް ޒަމާނީ ވަސީލަތްތައް ތައާރަފްވެ، ގިނަ މަސްވެރިން، މަސްއައިން ހޯދުމުގައި މިހާރު ޓެކްނޮލޮޖީއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާވެ އެވެ. އެކަމަކު އަލީ ހުސެއިން ފަދަ ބައެއް މަސްވެރިންނަށް، އައިންމަތީ ދޫންޏަކީ އަދިވެސް ހަމަ އެއްވަނަ އެވެ. ގުދުރަތީ އެ ރާޑަރަށް، އެ މީހުންނަށް މާ އިތުބާރު ކުރެވެ އެވެ. އެހެންވެ، ކަނޑުމަތީގެ ހަމަހިމޭންކަން ކަނޑުވާލައި، ބޯމަތީގައި ހޯރަ އަޅަމުންދާ ދޫނިތަކުގެ އަޑު އިވޭނެ ދުވަހަކަށް އެ މީހުން ތިބީ ކެތްމަދުވެފަ އެވެ. ރާއްޖޭގައި އާލާވާ، އައިންމަތީ ދޫނިތަކަށް ގެއްލުން ނުވާނޭހެން ރަށްތައް ތަރައްގީކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ހޯދުމަށް ރިސޯޓުތަކާއި ބިންވެރިން އަދި ޑިވެލޮޕަރުންނާ މަޝްވަރާކުރުން އެއީ އެ މީހުންނަށް ފެނުނު އެންމެ ބޮޑު ހައްލެވެ.