ރައީސް މުއިއްޒުއަށް، ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސިޓީއެއް

• 1-

  ރާއްޖެއަކީ އިންޑިއާ ކަނޑުގައި އޮތް މިޔަރު ހިމާޔަތްކޮށްފައިވާ ހަމައެކަނި ސަރަހައްދެވެ. އަދި މުޅި ދުނިޔޭގައި އޮތް މިފަދަ 17 ސަރަހައްދުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ގައުމެކެވެ. ރާއްޖޭގައި އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަކަށް ހުޅުވާލުމަކީ ރާއްޖޭގެ 'މިޔަރު ސެންކްޗުއަރީ' ހައިސިއްޔަތު ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ގޮތުން ބޮޑު ލޮޅުމެއް އަރާނެ ކަމެއް ކަމަށް ދެކެމެވެ. އަދި މީގެ ސަބަބުން، ރާއްޖެއަކީ ގުދުރަތީ ގޮތުން މުއްސަނދި ހިމާޔަތްކުރެވިފައިވާ ކަނޑު އަޑީގެ ރީތިކަމުގެ މަންޒިލެއްގެ ގޮތުގައި މުޅި ދުނިޔެއަށް އުފެދިފައިވާ ތަސައްވުރަށް އިޔާދަކުރަން ދަތި އުނިކަމެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމާ މެދު ޝައްކެއް ނެތެވެ. އަދި ހަމަ އެހެންމެ، މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަށް ރާއްޖެ ހުޅުވާލުމަކީ ރާއްޖޭގެ ގުދުރަތީ ތޮބީއީ ހާލަތަށް ވެސް، އަދި އެހެން ގޮތަކުން ވެސް މަންފާވާނެ ކަމެއްކަމަށް ބެލޭނެ ހަރުދަނާ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތެވެ. ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅާއި ކަނޑުގެ ނިޒާމު މިޔަރުގެ ހަރުދަނާ އާބާދީއެއް އޮތުމަށް ކޮންމެހެން ވެސް ބޭނުންވެ އެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ ކަނޑުފަރުތަކުގެ ދުޅަހެޔޮކަމާއި ގުދުރަތީ މުއްސަނދިކަން އާލާކޮށް، އާރާސްތުކޮށް، އޭގެ ޒާތުގައި ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި މިޔަރުގެ ދައުރު އިންތިހާއަށް ބޮޑުކަމަކީ ސައިންސުވެރިންނާއި މި ދާއިރާގެ ފަންނީ ހަބީރުންގެ ހޯދުންތަކުން އެނގެން އޮތް ހަގީގަތެކެވެ.

• 2-

  މީގެ 30 އަހަރު ކުރިން 1993ގައި ޝާއިއުކުރި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމާ ބެހޭ ދިރާސާއަކުން ހާމަވަނީ މަރުވެފައިވާ މިޔަރަކަށް ވުރެ ދިރިހުރި މިޔަރެއްގެ ނަފާ ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދަށް 100 ގުނަ އަދި ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި 1،000 ގުނައަށް ފައިދާ ބޮޑުކަމެވެ. އޭގެ ފަހުން 2019ގެ ދިރާސާއެއްގެ ހޯދުންތަކުން ހާމަވަނީ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމާއި ފީނުމުގެ ސިނާއަތަކީ 1992އާ އަޅާބަލާއިރު އިގުތިސާދީ ގޮތުން ދެ ގުނަ އިތުރުވެފައިވާ ސިނާއަތެއް ކަމެވެ. ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމަކީ ދިރިހުރި މިޔަރުގެ ހަރުދަނާ އާބާދީއާ ސީދާ ގުޅި ލާމެހިފައިވާ މާހައުލުތަކުން ނަފާ ހޯދާ ސިނާއަތަކަށް ވާއިރު، މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަށް ރާއްޖެ ހުޅުވާލުމަކީ ޒިންމާދާރު ހަރުދަނާ ސިޔާސަތަކަށް ވާނެކަމުގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ.

• 3-

  ރާއްޖޭގައި 1980ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން ކުރި ކަށިމިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ކަށިމިޔަރުގެ އާބާދީ ވަނީ އިނދަޖެހިފައިކަން ކަމާ ބެހޭ ތަފާސްހިސާބުން ވަރަށް ސާފެވެ. ލިބެން ހުރި މައުލޫމާތުން ހާމަވަނީ ރާއްޖޭގެ ކައިރި މާޒީގައި ކުރި ކަށިމިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ސީދާ ނަތީޖާއަކީ 1982 އާއި 2002އާ ދެމެދު، ރާއްޖޭގެ ކަށިމިޔަރުގެ އާބާދީ %97 ދަށަށް ގޮސްފައިވާކަމެވެ. ރާއްޖޭގެ އުތުރުގެ ސަރަހައްދާއި، ހދ. ކުޅުދުއްފުށީގެ މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމާ ބެހޭ 2002ގެ ދިރާސާއަކުން ސާފުވާން އޮތީ މި ސަރަހައްދުގެ ފަރުތަކާއި، އަތޮޅުން ބޭރުގައި އަދި މާކަނޑުގައި އޭރު ކުރަމުންދިޔަ މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ސަބަބުން މިޔަރުގެ އާބާދީ ބޮޑު ތަނުން މަދުވެ، ހީނަރުވެ، މަސްވެރިކަން ކުރަން ވެސް ދަތިވެ މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަން ނުކުރުމަށް ހިޔާރުކޮށްފައިވާ ކަމެވެ. އަދި ލިބެން ހުރި ތަފާސްހިސާބުން މި މަސްވެރިކަން 2010އާ ހަމައަށް އައިއިރު ދަށަށް ގޮސްފައިވާ މިންވަރު މިކަމުގައި އުޅުނު އުޅަނދުފަހަރުގެ އަދަދުތަކުން ވެސް ސާފުވެ އެެވެ.

1980 އާއި 2006އާ ދެމެދު ރާއްޖެއިން ކަށިމިޔަރު ތެޔޮ ބޭރުކުރި މިންވަރު

• 4 - ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ނެތިދިޔުމުގެ ބިރު ހީވެފައިވާ ދިރޭ ތަކެތީގެ ބައިނަލްއަގުވާމީ ވިޔަފާރި ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއާހަދާ (ނުވަތަ 'ސައިޓީސް') ގައި 2013 ވަނަ އަހަރު ބައިވެރިވެ، އެ މުއާހަދާއިން މަތިކުރާ ގާނޫނީ ޒިންމާ ތަންފީޒު ކުރުމަށް 2022ގައި ގައުމީ ފެންވަރުގައި ގާނޫނެއް ފާސްކޮށްފައިވާ ގައުމެކެވެ. ކަށިމިޔަރަކީ 'ސައިޓީސް' ގެ ނެތިދިޔުމުގެ ބިރު ހީވެފައިވާ ދިރޭ ތަކެތީގެ ލިސްޓުގެ އެޕެންޑިކްސް (ނުވަތަ ޖަދުވަލު) 2 އަށް ލުމުގެ މަގުމަތީގައިވާ މިޔަރުގެ ބާވަތެކެވެ. މިކަމާ ބެހޭ 'ސައިޓީސް'ގެ ބައިނަލްއަގުވާމީ މަޝްވަރާތައް މި އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު އުޒްބެކިސްތާނުގައި ބާއްވަން ވަނީ ތާވަލުކޮށްފަ އެވެ. ސަބަބަކީ ކަށިމިޔަރަކީ މުޅި ދުނިޔޭގައި ވެސް ނެތިދިއުމުގެ ބިރު އުފެދިފައިވާ މިޔަރުގެ ބާވަތަކަށް ވާތީ އެވެ. 'ސައިޓީސް'ގެ އެޕެންޑިކްސް 2 އަށް ލުމުގެ މާނައަކީ އޭގައި ހިމެނޭ ނެތިދިޔުމުގެ ބިރު ހީވެފައިވާ ޖަނަވާރާއި އޭގެ ގުނަވަންތަކަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގޮތުން ވިޔަފާރިކުރުމަށް ހުރަސްއެޅިގެންދާނެ އެއްޗެހި ކަމެވެ. މިފަދަ ނާޒުކު ހާލަތެއްގައި އޮތް މިޔަރުގެ ބާވަތެއްގެ އާބާދީއަކަށް އަމާޒުކޮށް، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގޮތުން މިކަމަށް ހުރަސްއެޅިގެންދާނެކަމުގެ ހިރާސް އޮތްކަން އެނގި ތިބެ، ކަށިމިޔަރުގެ މަސްވެރިކަން ރާއްޖޭގައި ކުރުމަށް ސަރުކާރުން މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގޮތުން ރާއްޖެއަށް ފިއްތުންތަކެއް ދިމާވުމަށް ހުށަހެޅުން ނޫން ކަމެއް ވާނޭ ފަދަ އަމަލެއްކަމަށް ބެލޭކަށް ނެތެވެ.

• 5 - ރައީސް އޮފީހުގެ 26 އޮގަސްޓުގެ ނޫސްބަޔާނުގައި ބުނެފައި ވަނީ ކަށިމިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަށް ހުޅުވާލާނީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަކާ އެކު ކަމެވެ. ރާއްޖޭގައި މަސްވެރިކަމުގެ ތަފާތު މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންތައް ހެދިފައިވެ އެވެ. އަދި ކައިރި މާޒީގައި ކުރި މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަކީ ވެސް މެނޭޖްމެންޓް ޕްލޭންގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ ފެންވަރެއްގައި ތަންފީޒު ނުކުރެވިގެން ގޮސް، ރާއްޖޭގެ މިޔަރުގެ އާބާދީއަށް އިންތިހާއަށް ބޮޑު ގެއްލުން ލިބި، އާބާދީ އިނދަޖެހި، އެ މަސްވެރިކަން ވެސް ހީނަރުވަމުން ދިއުމާ ގުޅިގެން އެންމެ ފަހުން މުޅިން މަނާކުރި މަސްވެރިކަމެއްކަން ކަމާ ބެހޭ ދިރާސީ ލިޔެކިއުންތަކުން ހާމަވެ އެވެ. އަދި މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމުގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފަތުރުވެރިކަމަށާއި ކަނޑުމަހުގެ މަސްވެރިކަމަށް ވެސް އޮތުމަކީ، މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަށް ރާއްޖެއިން ފުރަގަސްދޭން ޖެހުނު އިތުރު އިގްތިސާދީ ސަބަބުތަކެވެ. ރާއްޖޭގެ ތަންފީޒީ އިދާރާތަކަކީ އެކި ސަބަބުތަކާ ހުރެ އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި އެފަދަ ޕްލޭންތައް ތަންފީޒުކުރަން ނުކުޅެދިފައިވާ ތަންތަންކަން އެންމެ ގާތުން ފެނި ދަންނާނީ ވެސް ސަރުކާރަށެވެ. އެހެންކަމުން މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއްގެ ދަށުން ކަށިމިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަށް ހުޅުވާލުމަށް ކުރި އިއުލާނަކީ، ރައްޔިތުންނަށް ހަގީގީ ނަފާއެއް ލިބޭނެ ގޮތަކަށް ކުރެވިދާނެ ކަމެއްކަމަށް ބެލެވޭނެ ހެއްކެއް ވެސް ނެތެވެ.

• 6 - މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަށް ސަރުކާރުން ދިވެހިރާއްޖެ ހުޅުވާލުމަށް އުޅުމާއި، ބައެއް މަސްވެރިންގެ މެދުގައި މިޔަރާ މެދު އުފެދިފައިވާ ނުތަނަވަސްކަމާ ގުޅިފައިވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް މިފަދަ ހާލަތެއް އުފެދިފައިވަނީ ވެސް މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންތަކެއް މީގެ ފަސް އަހަރު ކުރިން ހެދި، ތަންފީޒު ނުކުރެވި، ނުބެލެހެއްޓިފައި ވާތީ ކަމަށް ލިބެން ހުރި ދިރާސީ ހޯދުންތަކުގެ އަލީގައި ބުނެވެން އެބަ އޮތެވެ. މިސާލަކަށް، 'ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމުގެ ޕްލޭން' (2020) ގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ، "ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދު އޭގެ މައްޗަށް ބަރޯސާވާ މައިގަނޑު ދެ ސިނާއަތް ކަމުގައިވާ މަސްވެރިކަމާއި ފަތުރުވެރިކަން ސީދާ ގުޅިފައިވަނީ ވެސް ފަރުތަކުގެ ދިރުންތަކުގެ މުއްސަނދިކަމުގެ މައްޗަށެވެ." އަދި މިފަދަ ޕްލޭންތަކުގެ މައިގަނޑު މަގްސަދެއް ކަމަށް ބުނެފައިވަނީ މިކަން ކުރަނީ "މުސްތަގުބަލުގެ ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށް ދިނުމަށްޓަކައި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކަނޑުމަހުގެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށް' ކަމެވެ. (މިސާލަކަށް، 2021ގެ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުމަހުގެ މަސްވެރިކަން މެނޭޖްކުރުމުގެ ޕްލޭން، 1.2(ހ)). ނަމަވެސް ހެދޭ ޕްލޭންތަކާ، އޭގެ މަގްސަދާއި ތަންފީޒީ ހާލަތާއި ނެރެވޭ ނަތީޖާ ނުބައްދަލެވެ. ރާއްޖޭގައި މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަން 2010 ގައި މަނާކުރި ނަމަވެސް، އަދު ވެސް އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި މިޔަރު ހިމާޔަތް ނުކުރެވޭކަމަކީ ކަމުގެ ހަގީގަތް އޮތް ގޮތެވެ.

• ގާނޫނުތަކާއި، ގަވާއިދުތަކާއި، މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންތަކުގައި ވެސް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތުގައި ކަންކަން ކުރުމަށް ބާރުއަޅާފައިވީ ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ ފަރުފަޅުތަކަކީ ސަރުކާރުތަކުގެ ގެއްލުން ބޮޑު ބިންހިއްކުމުގެ ސިޔާސަތުގެ ޝިކާރައަކަށްވެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ފަނާކުރަމުންދާ، އިޔާދަނުކުރެވޭނެ ގައުމީ ރައުސްމާލެކެވެ. އަލުން އިޔާދަނުކުރެވޭނެ މިންވަރަށް ނެތިކޮށް ހީނަރު ކުރަމުންދާ އިގުތިސާދުގެ ގުދުރަތީ މި ރައުސްމާލަކީ ހުސްނުވާނެ ވަސީލަތެއް ކަމަށް ހީވާ ނަމަ، އެއީ ވަރަށް ބޮޑު ކުށް ހީއެކެވެ. ކަންކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތާއި އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ކުރާ ގޮތް ސާފުކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތާއި މަސްވެރިކަމުގެ ސިނާއަތާ ދެމެދު ނުތަނަވަސްކަން އުފެދެނީ ވެސް ސިޔާސަތު ފަރުމާކުރުމާއި، ރެގިއުލޭޓަރީ އަދި މެނޭޖްމަންޓުގެ ކަންކަން އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި ކުރެވިފައިނުވާތީ ކަމަށް ބެލޭނެ ޖާގަ ވަރަށް ބޮޑެވެ. އެހެންކަމުން، ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދަށް އެންމެ މުހިންމު ދެ ސިނާއަތަށް ގެއްލުންވާނެ ގޮތަށް އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ މިޔަރުގެ މަސްވެރިކަމަކަށް ރާއްޖެ ހުޅުވާލުމަކީ އިޖްތިމާއީ ހަަމަޖެހުމާއި، އިގުތިސާދީ ފުދުންތެރިކަމާއި ތިމާވެށީގެ ކުރު އަދި ދިގު ރާސްތާގެ ރައްކާތެރިކަމާއި ދުޅަހެޔޮ ކަމަށް އެޅޭނެ ހުރަސްތަކެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރަމެވެ. މިފަދަ ގެއްލުން ބޮޑު ކަމެއް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ކުރެވޭނެ ހަރުދަނާ ކަންކަން ނެތަތީއެއް ވެސް ނޫނެވެ.

• 7 - ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމަށް އޮތް ނުރައްކާތަކުގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުން ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭން ޖެހޭ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުން ހުއްދަ ނެތި މަސްވެރިކަން ކުރަމުންދާ ފަރާތްތައް ހުއްޓުވަން އަމާޒު ހިފުމެއް ނޫންތޯ އެވެ؟ ރާއްޖޭގެ އިގުތިސާދުގެ އަސާސް ކަމުގައިވާ ދިރި އޮތް ވެށްޓާއި ދިރުންތަކުގެ މުއްސަނދިކަން ހީނަރުވިޔަ ނުދިނުމަށް ސިޔާސަތު ފަރުމާކޮށް، އެ ނިޔަތުގައި ހެދިފައިވާ ޕްލޭންތައް ހެޔޮ ގޮތުގައި ތަންފީޒުކުރުމެއް ނޫންތޯ އެވެ؟ އަދި ވެށި މެރުމާއި ފަނާކުރުމުގެ މަޝްރޫއުތަކުން ރާއްޖޭގެ ދިރިއޮތް ވެށްޓަށް ދެމުންދާ ގެއްލުމުގެ މައްޗަށް ގައުމާއި ރައްޔިތުން ބޮޑެތި އަދަދުތަކުން ދަރަނިވެރިކުރުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމެއް ނޫންތޯ އެވެ؟ ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމަކީ ނުހަނު ކާމިޔާބު ސިނާއަތަކަށް ވާއިރު، އެ ސިނާއަތުން 2024 ގައި ވެސް ލިބުނުކަމަށް ބުނާ 5.6 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ނަފާ ހައްގު ގޮތުގައި ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ސަރުކާރުން ސިޔާސަތުތައް ފަރުމާކުރުން މާ ބުއްދިވެރި ނޫންތޯ އެވެ؟